Analiza HAZOP – przykład, metoda

Analiza HAZOP to opracowana w 1963 roku w Anglii technika badania systemów, w której główną rolę odgrywa metoda analizy zagrożeń i zdolności operacyjnych. Jako fundament nowoczesnego zarządzania ryzykiem, pozwala na rygorystyczne wykrywanie nieprawidłowości oraz skuteczne zapobieganie awariom. Rozwiązanie to ułatwia wymianę doświadczeń między ekspertami, wspierając budowanie bezpiecznego środowiska pracy.

Co to jest HAZOP?

HAZOP to skrót z ang. Hazard and Operability Studies, czyli badanie zagrożeń oraz zdolności operacyjnych w procesach przemysłowych. Jest to ustrukturyzowana, uznana na całym świecie technika analityczna. Badanie przeprowadza się na podstawie szczegółowej dokumentacji technologicznej, która stanowi podstawę do stworzenia arkuszy analitycznych, pozwalających udokumentować przebieg sesji i wnioski z pracy zespołu HAZOP. Narzędzie to umożliwia m.in. skategoryzowanie ryzyka na matrycy (od zagrożeń akceptowalnych A po nieakceptowalne NA), co ułatwia późniejsze wdrażanie działań, aby zapobiegać potencjalnym incydentom.

Po co przeprowadza się analizę HAZOP? 

Analizę HAZOP stosuje się, aby zidentyfikować potencjalne zagrożenia w procesie technologicznym, zanim dojdzie do awarii, przestoju czy strat produkcyjnych. Systematyczna identyfikacja odchyleń procesowych – wraz z ich przyczynami i skutkami – pozwala opracować skuteczne środki zapobiegawcze, kompleksowo usprawnić procedury operacyjne i zwiększyć niezawodność całej instalacji. 

Gdzie przeprowadza się analizę HAZOP?

Badania te stanowią standard w branżach o wysokim potencjale ryzyka – m.in. w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym, jądrowym czy wydobywczym. Metodę z powodzeniem stosuje się dla normalnego ruchu technologicznego, jak i dla krytycznych faz rozruchu oraz zatrzymania instalacji. Elastyczność HAZOP pozwala na szczegółową analizę nie tylko samych rurociągów czy zbiorników, ale również systemów sterowania, zaworów i mediów pomocniczych. Analizę wdraża się na trzech głównych etapach:

• Projektowanie: korekta ewentualnych błędów przed fizyczną budową obiektu.
• Modyfikacje: weryfikacja, czy zmiany w procesie nie wprowadzają nowych zagrożeń.
• Okresowe przeglądy: regularne audyty i aktualizacja procedur na istniejących instalacjach.

Jakie są normy dotyczące analizy HAZOP? 

Analiza HAZOP jest metodą znormalizowaną – jej przebieg, wymagania wobec członków zespołu i sposób raportowania wyników reguluje kilka istotnych norm. Stosowanie się do ich wytycznych zapewnia spójność i rzetelność analiz oraz zgodność z międzynarodowymi standardami bezpieczeństwa procesowego. 

IEC 61882  

Podstawowa norma dotycząca metodologii HAZOP. Określa wymagania wobec zespołu analitycznego, zakresu danych wejściowych, przebiegu sesji oraz sposobu dokumentowania wyników. Wskazuje również, jak identyfikować odchylenia od założeń projektowych i oceniać ich wpływ na bezpieczeństwo procesu. 

ISO 31010  

Norma z obszaru zarządzania ryzykiem, która definiuje techniki oceny ryzyka – w tym HAZOP – jako narzędzia wspierające podejmowanie decyzji. Stanowi szersze ramy metodyczne, w których analiza HAZOP funkcjonuje jako jedna ze szczegółowych metod identyfikacji zagrożeń. 

ANSI/ISA 84  

Amerykański standard dotyczący systemów bezpieczeństwa w przemyśle procesowym (SIS). Analiza HAZOP jest w jego ramach jedną z podstawowych metod wyznaczania poziomu nienaruszalności bezpieczeństwa (SIL) dla funkcji bezpieczeństwa. 

OSHA 1910.119  

Amerykańskie rozporządzenie dotyczące zarządzania bezpieczeństwem procesów (PSM) przy substancjach niebezpiecznych. Nakłada obowiązek przeprowadzania analiz zagrożeń procesowych – HAZOP jest jedną z rekomendowanych i najczęściej stosowanych metod spełnienia tego wymogu. 

Kto przeprowadza analizę HAZOP? 

Analizę przeprowadza interdyscyplinarny zespół złożony z przewodniczącego, sekretarza oraz specjalistów – inżyniera projektu, inżyniera procesu, elektryka, technologa, inżyniera bezpieczeństwa i ekspertów BHP lub automatyki. IBT wspiera przedsiębiorstwa na każdym etapie tego procesu. 

Tak zbudowany zespół gwarantuje, że analiza uwzględnia perspektywę techniczną, procesową i bezpieczeństwa jednocześnie. W Instytucie Bezpieczeństwa Technicznego dysponujemy doświadczonymi specjalistami, którzy mogą wesprzeć lub w całości przeprowadzić analizę HAZOP w Twojej instalacji. 

Jak przeprowadza się analizę HAZOP? 

W celu wykonania analizy instalację należy podzielić na tzw. węzły badawcze, które można podzielić na odcinki badawcze HAZOP tradycyjny i HAZOP proceduralny. W trakcie analizy HAZOP pod uwagę brane są wszystkie możliwe połączenia „parametr-słowo kluczowe” (połączenie słowa kluczowego z analizowanym parametrem procesu). Poza tym badaniu poddane są możliwości zaistnienia odchyleń od stanu normalnego proponowane przez interpretację par (parametr, słowo kluczowe). W przypadku stwierdzenia możliwych odchyleń od normy dokonuje oceny prawdopodobieństwa wystąpienia odchylenia. Dla odchyleń z kolei określa się częstość występowania zagrożenia, potencjalne skutki oraz poziom ryzyka. 

Metoda HAZOP – Raport

Po przeanalizowaniu wszystkich elementów (węzłów badawczych) składających się na metodę HAZOP i przygotowaniu zaleceń dodatkowych, opracowuje się raport końcowy. Raport HAZOP przeprowadza się po to, by wdrożyć niezbędne działania dodatkowe w celu uzyskania wymaganego poziomu bezpieczeństwa i zdolności operacyjnych instalacji, procesów lub obiektów. Wyniki analizy ryzyka procesowego są podstawą do wyeliminowania zdarzeń awaryjnych w procesach technologicznych.  

Bezpieczeństwo to podstawa w każdym procesie technologicznym. Poznaj nasze podejście do analizy HAZOP i skontaktuj się z pracownikami IBT. Pomożemy Ci zadbać o bezpieczeństwo w zakładzie, realizując wnikliwą analizę potencjalnych zagrożeń.  

Czytaj dalej