Jak czytać oznaczenia Ex?

W wielu zakładach przemysłowych istnieje ryzyko powstania atmosfery wybuchowej – mieszaniny powietrza z gazami, parami cieczy lub pyłami palnymi. W takich warunkach nawet niewielka iskra może doprowadzić do zapłonu. Dlatego urządzenia instalowane w tych strefach muszą spełniać określone wymagania dotyczące bezpieczeństwa, a co za tym idzie, muszą być odpowiednio oznakowane. Jednym z najważniejszych stosowanych symboli jest oznaczenie Ex, które wskazuje, że dany sprzęt został zaprojektowany i dopuszczony do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych.

Oznaczenia ATEX urządzeń

System oznaczeń stosowany w urządzeniach przeciwwybuchowych wynika z dyrektywy ATEX i norm europejskich. Każdy sprzęt dopuszczony do pracy w atmosferze wybuchowej musi przejść procedurę oceny zgodności i otrzymać odpowiednie oznakowanie. Zestaw symboli i kodów pozwala jednoznacznie określić jego parametry bezpieczeństwa. Dzięki temu użytkownik może szybko sprawdzić, czy urządzenie nadaje się do pracy w określonej strefie zagrożonej wybuchem. Dotyczy to zarówno instalacji elektrycznych, jak i urządzeń mechanicznych, systemów wentylacyjnych, oświetlenia czy aparatury kontrolno-pomiarowej. 

Oznaczenia ATEX stosuje się w wielu sektorach przemysłu, m.in. w zakładach chemicznych, petrochemicznych, farmaceutycznych, spożywczych czy w magazynach paliw. W każdym miejscu, gdzie mogą występować palne gazy, pary lub pyły, dobór urządzeń musi być zgodny z klasyfikacją stref zagrożenia wybuchem oraz wymaganiami ATEX.

W jaki sposób umieszcza się oznaczenia EX?

Oznaczenia umieszczane są bezpośrednio na urządzeniach, zwykle na tabliczkach znamionowych. Najczęściej obejmują kilka elementów:

• znak CE wraz z numerem jednostki notyfikowanej,
• symbol Ex wskazujący przeznaczenie do pracy w atmosferach wybuchowych,
• kod literowo-cyfrowy określający grupę urządzenia, kategorię, rodzaj atmosfery wybuchowej czy zastosowaną metodę ochrony przeciwwybuchowej.

Znaki i systemy ostrzegawcze oraz ewakuacja – Oznakowanie atmosfer wybuchowych

Oznaczenia Ex służą nie tylko do oznaczania urządzeń. W zakładach przemysłowych są one również stosowane jako oznakowanie przestrzeni, w których istnieje ryzyko wystąpienia atmosfery wybuchowej. W ten sposób informuje się pracowników o potencjalnym zagrożeniu oraz o konieczności stosowania specjalnych środków bezpieczeństwa.

Jak to wygląda w praktyce? Wykorzystuje się tablice ostrzegawcze, oznaczenia stref Ex oraz systemy informacyjne dotyczące zasad postępowania w sytuacji awaryjnej. Odpowiednie oznakowanie dróg ewakuacyjnych, punktów odcięcia instalacji czy systemów bezpieczeństwa pozwala ograniczyć ryzyko wypadków i ułatwia działania ratownicze. To podstawa systemu ochrony w zakładach przemysłowych.

Jakie są podstawowe oznaczenia urządzeń ATEX?

Każdy produkt zgodny z normami zostanie oznakowany specjalnym oznaczeniem, którego znaczenie będzie zawarte w ciągu liter i cyfr. Poniżej przedstawione są podstawowe oznaczenia produktów ATEX:

• Oznaczenie CE i numer: produkt spełnia wymagania wszystkich odnoszących się do niego dyrektyw. Z kolei ciąg liczb za znakiem CE oznaczają numer identyfikacyjny jednostki certyfikującej.
• Oznaczenie EX: Produkt jest przeznaczony do zastosowań w atmosferach wybuchowych.
• Numer oznaczenia EX: Numer identyfikacyjny przydzielony danemu urządzeniu zatwierdzonemu do użytku w atmosferze wybuchowej. Umożliwia jednoznaczne zidentyfikowanie produktu, który spełnia normy ATEX.
• Oznaczenie zgodności z grupą i kategorią: Wskazuje grupę (np. I, II) oraz kategorię (np. 1G, 2D), zgodnie z ryzykiem wybuchu i rodzajem substancji wybuchowej. Określa stopień zagrożenia i klasyfikuje produkt pod względem jego bezpieczeństwa w danym środowisku.
• Oznaczenie temperatury powierzchni urządzenia: Informuje o maksymalnej temperaturze powierzchni produktu w warunkach normalnej eksploatacji. Wskazuje, jaką temperaturę produkt może osiągnąć, aby uniknąć zapłonu substancji wybuchowej w danym obszarze.

W praktyce ciąg ten wygląda następująco: CE XXXX Ex II YY EX db IIA T5 Gb. Z czego:

• CE - rodzaj oznaczenia niezbędnego dla produktów poddanych certyfikacji,
• XXXX - znak jednostki notyfikującej,
• Ex - oznaczenie zabezpieczenia przeciwwybuchowego,
• II, IIA - grupa i podgrupa wybuchowości,
• YY - kategoria urządzenia,
• EX db – rodzaj ochrony przeciwwybuchowej,
• T5 - klasa temperatur,
• Gb – symbol określający stopień ochrony urządzenia.
   

Jak odczytywać oznaczenia ATEX?

Oznaczenia urządzeń przeciwwybuchowych (EX) dostarczają kluczowych informacji na temat ich przeznaczenia i poziomu ochrony przed wybuchem. Oznaczenia te są standardowe w całej Unii Europejskiej, zgodne z dyrektywą ATEX 2014/34/UE, i podają szczegółowe informacje o urządzeniu, w tym jego kategorię, grupę oraz stopień ochrony.

Przykładowe oznaczenie:
II 2 G Ex db IIB T4 Gb

Grupa urządzenia (I lub II):

• Grupa I – Urządzenia do użytku w kopalniach podziemnych, gdzie istnieje zagrożenie wybuchem metanu i pyłu węglowego.
• Grupa II – Urządzenia do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem w innych gałęziach przemysłu, np. w przemyśle chemicznym, petrochemicznym czy spożywczym.

Kategoria urządzenia (1, 2, 3):

• Kategoria 1 – Urządzenia przeznaczone do pracy w strefach, gdzie istnieje bardzo wysokie ryzyko wybuchu (strefy 0, 20).
• Kategoria 2 – Urządzenia mogące pracować w strefach z wysokim ryzykiem wybuchu (strefy 1, 21).
• Kategoria 3 – Urządzenia przeznaczone do stref z umiarkowanym ryzykiem wybuchu (strefy 2, 22).

Rodzaj atmosfery wybuchowej (G – gaz, D – pył):

• G – Gaz, para lub mgła.
• D – Pył.

Oznaczenie ochrony przed wybuchem (Ex):

• Oznacza, że urządzenie spełnia wymagania związane z ochroną przeciwwybuchową.

Typ ochrony przed wybuchem (db):

• Oznacza rodzaj zabezpieczenia zastosowanego w urządzeniu. W tym przypadku „db” oznacza obudowę przeciwwybuchową.

Grupa wybuchowa (IIB):

• Oznacza klasę substancji wybuchowych, z którymi urządzenie może pracować. Grupa IIB obejmuje np. etylen.

Temperatura powierzchni (T4):

• Maksymalna temperatura powierzchni urządzenia, przy której nie dojdzie do zapłonu atmosfery wybuchowej. Klasa T4 oznacza temperaturę nieprzekraczającą 135°C.

Poziom ochrony (Gb):

• Oznacza, że urządzenie ma wysoki poziom ochrony przeciwwybuchowej i może pracować w strefach z gazem (strefy 1, 2).

Aby prawidłowo odczytywać oznaczenia ATEX, najlepiej skontaktować się ze specjalistami.